سلب حضانت

قانون، حضانت اطفال را برعهده چه کسی گذاشته است؟ 


 به موجب ماده 1168 قانون مدنی، نگهداری از طفل برای پدر و مادر هم حق است و هم تکلیف. به همین دلیل، حق نگهداری از اطفال را نمی توان از والدین سلب کرد، مگر به موجب قانون. بنابراین دادگاه تنها در مواردی می تواند حق نگهداری طفل را از پدر و مادر سلب کند که قانون معینی درباره آن وجود داشته و به این موضوع تصریح کرده باشد.

 با توجه به این که حضانت(نگهداری) طفل، تکلیف پدر و مادر محسوب می شود، پدر و مادر نمی توانند برای نگهداری از فرزند خود، دستمزدی طلب کنند و مسئول اعمال و رفتار طفل خود در برابر دیگران هستند. استثنایی که در بحث نگهداری طفل وجود دارد، موضوع شیر دادن مادر به طفل است. بر اساس ماده 1176 قانون مدنی، مادر در شیر دادن به طفل خود اجباری ندارد، اما اگر تغذیه طفل جز با شیر مادر ممکن نباشد، مادر نمی تواند از شیر دادن به طفل خودداری کند. طبق ماده 1169 قانون مدنی، حضانت طفلی که پدر و مادر او جدا از هم زندگی می کنند، بدون در نظر گرفتن دختر یا پسر بودن طفل، تا هفت سالگی با مادر و پس از آن با پدر خواھد بود. تا زمانی که والدین زنده ھستند و منع قانونی برای حضانت طفل توسط آن ھا وجود نداشته باشد، هیچ فرد دیگری نمی تواند حضانت طفل را برعهده بگیرد. ماده 1171 قانون مدنی تأکید می کند که: «اگر یکی از والدین فوت کند، حضانت با پدر برای فرزند قیم معین کرده باشد.» در صورتی که مادر در دوره حضانت طفل (فرض دیگری است؛ هر چند مثلاً کنیم طفل طی هفت سال نخست زندگی خود، تحت حضانت مادر باشد) ازدواج کند یا به جنون مبتلا شود، حضانت طفل از او گرفته و به پدر داده خواھد شد. 

با این حال، به اعتقاد برخی از استادان حقوق، مانند زنده یاد دکتر ناصر کاتوزیان، پس از فوت پدر، حضانت طفل با مادر است و در این حالت، شوهر کردن مادر، مانع از اعمال حق حضانت او نیست. به استناد ماده 1173 قانون مدنی، اگر سلامت جسمی یا تربیت اخلاقی طفل به دلیل عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادر در معرض خطر باشد، دادگاه می تواند به تقاضای اقربای (نزدیکان) طفل یا به تقاضای َقیّم او (کسی که به تشخیص دادگاه، اداره اموال و امور مالی طفل را برعھده دارد) یا به تقاضای رئیس حوزه قضایی، ھر تصمیمی را که برای حضانت طفل لازم بداند، اتخاذ کند. مصادیق عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی ھر یک از والدین عبارتند از: اعتیاد زیان آور به الکل، مواد مخدر و قمار، اشتهار(شهرت داشتن) به فساد اخلاق و فحشا، ابتلا به بیماری روانی با تشخیص پزشک قانونی، سوءاستفاده از طفل یا اجبار او به ورود در مشاغل ضداخلاقی مانند فساد و فحشا، تکدی گری و قاچاق و ھمچنین تکرار ضرب و جرح خارج از حد متعارف.